Bij 8 graden kun je in de meeste gevallen nog gewoon schilderen, maar dan moet je wel op drie dingen tegelijk letten: de minimale verwerkingstemperatuur op de verfbus, de luchtvochtigheid en het dauwpunt. De meeste watergedragen lakken vragen minimaal 8 tot 10 graden, terwijl er speciale najaarslakken zijn die vanaf 1 of 5 graden verwerkt mogen worden. Zakt het kwik 's nachts onder de 5 graden, dan is die 8 graden overdag alsnog te weinig, omdat de verf uren nodig heeft om door te drogen.
Wat er op de bus staat is leidend
Elke fabrikant vermeldt een minimale verwerkings- en ondergrondtemperatuur. Voor gewone watergedragen buitenlak ligt die meestal op 8 graden, voor terpentinegedragen alkydlak vaak op 5 graden. Speciale "lage temperatuur" of "winterlak" producten gaan tot 1 graad. Die grens geldt niet alleen voor de lucht, maar ook voor het hout zelf. Een kozijn op het noorden blijft in september makkelijk twee graden kouder dan de gemeten buitentemperatuur, en dat kan net het verschil maken tussen een strakke laag en een laag die niet goed uitvloeit.
Er is ook een bovengrens die in het najaar minder speelt maar toch het noemen waard is: boven de 25 graden droogt lak juist te snel, waardoor je aanzetten ziet. Het najaar is daarmee eigenlijk een prima schilderseizoen, mits je het weer een beetje in de gaten houdt.
Het dauwpunt telt zwaarder dan de thermometer
Verf hecht niet op een vochtige ondergrond. De vuistregel is dat de temperatuur van het kozijn minstens 3 graden boven het dauwpunt moet liggen. Is het 8 graden en ligt het dauwpunt op 7, dan slaat er onzichtbaar vocht neer op het hout terwijl je staat te schilderen. Het resultaat zie je pas dagen later: doffe plekken, slechte hechting en soms een grijzige waas in de lak.
De relatieve luchtvochtigheid mag idealiter niet boven de 85 procent komen. Op een heldere septemberochtend na een koude nacht zit je daar makkelijk overheen, ook als de zon al schijnt. Een goedkope digitale thermo-hygrometer aan de buitenmuur kost een paar tientjes en neemt het giswerk weg.
Het tijdvenster op een najaarsdag
In de praktijk werk je in het najaar met een kort raam. Begin niet voor een uur of tien: eerst moet de nachtcondens van het hout verdampt zijn. Stop uiterlijk rond drie uur 's middags, zodat de laag een paar uur heeft om aan te trekken voordat de temperatuur weer zakt. Wie om vijf uur nog een deur staat af te lakken, ziet de volgende ochtend vaak een matte, plakkerige film.
Werk zo veel mogelijk mee met de zon. Begin op de zuidkant, ga daarna naar het oosten en westen, en laat de noordkant voor een dag met wat meer graden. Schilder wel niet in volle zon op een donker kozijn, want dan loopt de oppervlaktetemperatuur zo op dat de lak te snel vastzet.
Wat er misgaat als je toch doorzet
Te koud schilderen levert een aantal herkenbare problemen op. Watergedragen lak vloeit niet meer uit, waardoor je kwaststrepen en sinaasappelhuid krijgt. De film blijft langer zacht en vangt daardoor stof, insecten en regenspatten. Bij alkydlak zie je vaker blaasjes en een tragere doorharding, soms weken lang. Het vervelendste is dat de hechting blijvend slechter is: die laag laat over twee of drie jaar los, terwijl een goed aangebrachte laag acht jaar mee had gekund.
Zo haal je het seizoen nog
Heb je nog kozijnen staan en loopt het richting oktober, kies dan bewust een lak met een lage minimumtemperatuur en plan de klus per gevel in plaats van per dag. Schuur en stof af op een droge dag, breng grondlaag en lak op opeenvolgende dagen aan en houd de weersverwachting van de nacht erbij, niet alleen die van de middag. Zit er vorst of aanhoudende mist in de verwachting, dan is het slimmer om het houtwerk goed af te schuren en tijdelijk met een grondlaag te beschermen. Die grondlaag houdt het hout de winter door prima droog, en in maart lak je af onder betere omstandigheden.
