Het centrum van Cala Ratjada, de badplaats in het noordoosten van Mallorca die bij de gemeente Capdepera hoort, laat twee bouwlagen van het dorp zien. Rond de haven en het Plaça dels Pins staan de oudere, lage panden van het vissersdorp: gepleisterde muren in lichte tinten, kleine raamopeningen, houten luiken en platte of flauw hellende daken met gebogen dakpannen. Daarachter en hogerop liggen de hotels en appartementen uit de periode waarin het toerisme op gang kwam, met balkons, terrassen en grotere volumes. Wie er met een bouwkundige blik rondloopt, ziet dat vrijwel elke keuze in het oudere deel te maken heeft met hitte: dikke muren, schaduw, kleine openingen en buitenruimtes die als extra kamer dienen.
Welke materialen worden er gebruikt?
De klassieke bouwsteen van Mallorca is marès, een zachte zandsteen die op het eiland zelf gewonnen wordt en zich goed laat zagen. Je herkent hem aan de warme, zandkleurige tint en de zichtbare korrel. Veel oudere gevels zijn opgetrokken uit die steen en vervolgens gepleisterd en gekalkt, waardoor het bekende witte of zandkleurige beeld ontstaat. Daarnaast zie je natuursteen in muurtjes en terrassen, keramische tegels in vloeren en op trappen, en hout in luiken, deuren en pergola's. Voor daken worden gebogen dakpannen gebruikt die op een laag mortel liggen. Algemene achtergrond over het erfgoed en het landschap van de Balearen publiceert de regionale overheid via caib.es.
Waarom zijn de huizen zo gebouwd?
De vorm volgt het klimaat. Kleine raamopeningen laten minder warmte binnen, dikke muren houden de temperatuur binnen stabiel en houten luiken sluiten de zon overdag buiten terwijl ze 's avonds lucht doorlaten. Platte daken en terrassen dienen als gebruiksruimte, en overdekte buitenplekken zoals pergola's en luifels maken het mogelijk om in de schaduw te zitten zonder binnen te zijn. Lichte gevelkleuren weerkaatsen zonlicht. Het resultaat is een woning die zonder mechanische koeling koel blijft, of in elk geval koeler dan de buitenlucht. Dat principe heet passieve koeling en het is precies wat in Nederland weer aan belang wint nu de zomers warmer worden.
Wat kun je hiervan toepassen bij een verbouwing in Nederland?
Het bruikbaarste idee is zonwering aan de buitenkant. Luiken, screens of een luifel houden warmte tegen voordat die het glas passeert, en dat werkt aanzienlijk beter dan gordijnen binnen. Een tweede idee is de overdekte buitenruimte: een veranda of pergola aan de zuidkant geeft schaduw in de zomer en laat in de winter, als de zon lager staat, wel licht binnen. Een derde is massa: zware materialen zoals steen en beton nemen warmte op en geven die vertraagd af, wat pieken afvlakt. Praktische uitleg over oververhitting tegengaan en over isolatie staat bij Milieu Centraal, en informatie over regelingen voor woningverbetering bij RVO.
Hoe zit het met de nieuwere bebouwing?
Het tweede gezicht van het centrum bestaat uit hotels en appartementen die vanaf de tweede helft van de vorige eeuw zijn gebouwd, toen Cala Ratjada zich tot badplaats ontwikkelde. Die gebouwen zijn hoger, hebben grotere raampartijen en balkons op het zuiden, en staan vaak in rijen langs de hellingen achter het strand. De bouwstijl is functioneel: beton met gepleisterde afwerking, brede galerijen en terrassen. In de renovaties van de laatste jaren zie je dat er meer aandacht is voor zonwering en isolatie, omdat koeling anders een grote kostenpost wordt. Dat is dezelfde afweging die Nederlandse eigenaren nu bij hun woning maken.
Waar zie je de oudste bouwkunst in de omgeving?
Voor de oudere bouwkunst rijd of loop je naar Capdepera, het dorp een paar kilometer landinwaarts, waar een middeleeuwse ommuurde vesting op de heuvel staat. Daar zie je het metselwerk in natuursteen en de manier waarop muren en torens op de rotsbodem zijn gefundeerd. Op de kaap ten oosten van Cala Ratjada staat de vuurtoren, een ander type constructie dat is berekend op wind en zout. Verder op het eiland, in Artà en in Palma, vind je kerken en burchten die dezelfde marès-steen gebruiken. Algemene informatie over bezienswaardigheden in Spanje vind je op spain.info.
Waar moet je op letten als je er zelf iets koopt of verbouwt?
Wie op Mallorca een woning koopt of verbouwt, krijgt te maken met gemeentelijke regels die per gemeente verschillen en met beschermde zones langs de kust. Vergunningen lopen via de gemeente, in dit geval Capdepera, en voor werk aan de buitenkant van oudere panden gelden vaak aanvullende eisen aan kleur, materiaal en dakvorm. Laat je altijd bijstaan door een lokale architect of aannemer die de procedures kent, en reken op langere doorlooptijden dan in Nederland gebruikelijk is. Houd er verder rekening mee dat zout en zon materialen zwaarder belasten: hout vraagt onderhoud, metaal moet corrosiebestendig zijn en pleisterwerk gaat langer mee als het waterafstotend maar dampopen blijft. Het weer, inclusief waarschuwingen die werk stil kunnen leggen, volg je via AEMET.
